Subiektywna lista 20 najważniejszych przepisów w PZP

W tym wpisie będzie trochę nietypowo - podjęliśmy próbę wyselekcjonowania 20 NAJWAŻNIEJSZYCH PRZEPISÓW (ARTYKUŁÓW) w ustawie z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (PZP). Najważniejszych, bo szczególnie istotnych lub często stosowanych artykułów z perspektywy przeciętnego "użytkownika" tej ustawy.

Zanim przejdziemy do meritum, w tym miejscu sygnalizujemy trzy kwestie;

1. Poniższa lista, jak wskazuje tytuł, to wyłącznie nasz subiektywny pogląd, oparty na naszym wieloletnim doświadczeniu jako prawników współpracujących zarówno z zamawiającymi, jak i wykonawcami, przy setkach przetargów publicznych.

2. Poniższa lista nie jest rankingiem (numeracja została zastosowana wyłącznie w celu zwiększenia przejrzystości wpisu i kierowaliśmy się "chronologią" przyjętą przez ustawodawcę).

3. PZP liczy aż 623 artykuły (ustawa "papierowa", w zależności od wydania, liczy przeważnie ponad 10o stron), a zatem poniższa lista zawiera mniej niż 3,5% artykułów zawartych w PZP. Stąd nie wyrabiajcie swojego poglądu (ani negatywnego ani pozytywnego) na temat PZP wyłącznie na podstawie poniższej listy :-)
   

A oto nasza

SUBIEKTYWNA LISTA 20 NAJWAŻNIEJSZYCH PRZEPISÓW W PZP:

1. ARTYKUŁ 7 PZP, CZYLI DEFINICJE - warto wiedzieć, co ustawodawca odgórnie zdefiniował, aby przypadkowo nie zinterpretować ich odwrotnie ;-) Po pierwsze, dużo łatwiej będzie zrozumieć ustawę. Po drugie, PZP jest bardzo specyficznym aktem prawnym, a zamówienia publiczne kierują się swoistą logiką, odrębną od logiki innych aktów prawnych (np. roboty budowlane na gruncie PZP nie zawsze będą tym samym, co roboty budowlane na gruncie ustawy - Prawo budowlane - więcej o tym znajdziecie w naszym wcześniejszym wpisie pt. "Ciekawostka "ornitologiczna" z PeKiNem w tle").

2. ARTYKUŁ 8 PZP, CZYLI STOSOWANIE KODEKSU CYWILNEGO W ZAKRESIE NIEUREGULOWANYM W PZP - jest to bardzo ważny artykuł, nie tylko na etapie postępowania, ale przede wszystkim na etapie realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego. W skrócie przepis ten nakazuje stosowanie Kodeksu cywilnego w zakresie nieuregulowanym w PZP. Jest to przepis szczególnie istotny z perspektywy wszystkich osób realizujących umowy zawierane na podstawie PZP, ponieważ etap realizacji zamówienia jest niemal w całości poza uwagą PZP (niemal bo jest kilka wyjątków, niektóre z nich znajdziecie poniżej). Co ciekawe, w artykule tym znajdziecie również wskazówki jak liczyć terminy na gruncie PZP, w tym że termin (np. na wniesienie odwołania) nie może upłynąć w sobotę.

3. ARTYKUŁ 11 PZP, CZYLI WYŁĄCZENIA PRZEDMIOTOWE - w tym artykule znajdziecie wiele przydatnych i uniwersalnych informacji na temat tego jak zgodnie z PZP nie stosować PZP (np. w przypadku umów o pracę, zakupu nieruchomości). Oczywiście PZP zawiera również inne artykuły zawierające kolejne wyłączenia, ale w praktyce art. 11 PZP wykorzystuje się najczęściej.

4. ARTYKUŁ 56 PZP, CZYLI KONFLIKT INTERESÓW - ten artykuł zawiera katalog okoliczności, których zaistnienie w trakcie postępowania, zobliguje osoby działające w imieniu zamawiającego do wyłączenia się z danego procesu zakupowego. W praktyce artykuł ten ma znaczenie nie tylko dla pracowników zamawiającego (co jest zrozumiałe samo przez się), ale również dla wykonawców (przepis ten daje im gwarancję zachowania bezstronności po stronie zamawiającego). W praktyce, bywa wiele ciekawych sytuacji z tym związanych, więcej o tym znajdziecie w naszym wcześniejszym wpisie pt. "Czy powiązania rodzinne między wykonawcami startującymi w tym samym przetargu są zgodne z PZP?".

5. ART. 63 PZP, CZYLI FORMA OFERTY (I NIE TYLKO) POD RYGOREM NIEWAŻNOŚCI - artykuł ten wskazuje kluczowy warunek, aby można było uznać, że oferta (i nie tylko ona, bo np. również wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu) istnieje, a mianowicie obowiązek dochowania przez wykonawcę właściwej formy. W skrócie, w każdym przypadku wystarczające będzie dochowanie formy elektronicznej (czyli złożenie dokumentu w postaci elektronicznej opatrzonego podpisem kwalifikowanym). W tzw. przetargach krajowych (czyli tych o mniejszych wartościach) możliwe będzie również podpisanie dokumentu w postaci elektronicznej innymi rodzajami podpisów.

6. ARTYKUŁ 74 PZP, CZYLI PROTOKÓŁ (I DOKUMENTY) Z POSTĘPOWANIA - artykuł ten wykorzystamy w każdym przypadku, gdy będziemy chcieli zapoznać się z informacjami z danego przetargu publicznego. Art. 74 PZP stanowi podstawowe narzędzie urzeczywistnienia zasady jawności postępowania, o której mowa w art. 18 PZP. Warto wiedzieć, że dokumentacja z danego przetargu stanowi załącznik do protokołu, a poszczególne elementy tej dokumentacji będą sukcesywnie udostępniane przez zamawiającego, na wniosek, na poszczególnych etapach postępowania (patrz art. 74 ust. 2 PZP).

7. ARTYKUŁ 99 PZP, CZYLI OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - w tym artykule znajduje się szereg wskazówek jakimi cechami powinien się charakteryzować prawidłowy opis przedmiotu zamówienia (OPZ). Przepis ten ma szczególne znaczenie w przypadku stosowania w OPZ np. znaków towarowych, które zasadniczo są niedopuszczalne na gruncie PZP (w takim przypadku zamawiający musi zdefiniować tzw. kryteria równoważności, zgodnie z ust. 6 tego artykułu). Ten artykuł wielokrotnie bywa stosowany w przypadku sporów inicjowanych przez wykonawców niezadowolonych z faktu, że zamawiający uniemożliwił zaoferowanie ich produktów w konkretnym przetargu publicznym.

8. ARTYKUŁ 108 PZP, CZYLI OBLIGATORYJNE PODSTAWY WYKLUCZENIA - w artykule tym znajdziecie katalog przesłanek wykluczenia wykonawcy z postępowania, które mają charakter obligatoryjny, tzn. zamawiający ma obowiązek wykluczyć wykonawcę w przypadku zaistnienia którejś ze wskazanych tam podstaw wykluczenia (np. karalność wykonawcy, udział w zmowie przetargowej). Każdy wykonawca, zanim podejmie decyzję o udziale w przetargu publicznym, powinien dokładnie przeczytać ten artykuł.

9. ARTYKUŁ 109 PZP, CZYLI FAKULTATYWNE PODSTAWY WYKLUCZENIA - w artykule tym ustawodawca zawarł katalog przesłanek, których zaistnienie będzie skutkować wykluczeniem wykonawcy, o ile zamawiający przewidzi ich stosowanie (wszystkich lub niektórych) w konkretnym przetargu publicznym. Co ważne, jeśli już zamawiający przewidzi takie przesłanki wykluczenia, będzie nimi związany, tzn. nie ma "wyboru" czy wykluczyć lub nie wykonawcy w konkretnym stanie faktycznym, jeśli takowy zaistnieje.

10. ART. 110 PZP, CZYLI SELF-CLEANING WYKONAWCY - tutaj znalazł się opis przesłanek, których zaistnienie umożliwi wykonawcy uniknięcie wykluczenia w niemal każdym przypadku z art. 108 i art. 109 PZP. W skrócie, wykonawca musi przeprowadzić proces self-cleaningu w celu odbudowania swojej wiarygodności w oczach konkretnego zamawiającego (innymi słowy, musi się samooczyścić). Więcej na temat self-cleaningu znajdziecie w naszym wcześniejszym wpisie pt. "10 zasad self-cleaningu (samooczyszczenia) wykonawcy w PZP".

11. ART. 118 PZP, CZYLI POLEGANIE NA ZDOLNOŚCIACH PODMIOTÓW TRZECICH - na gruncie PZP wykonawca ma dwie możliwości wykazania spełnienia warunków udziału w postępowaniu określonych przez zamawiającego w danym przetargu publicznym - przedstawić zasoby (np. referencje, środki finansowe, sprzęt techniczny) własne lub zasoby innych podmiotów. W ww. artykule ustawodawca opisał zasady skorzystania z zasobów innych podmiotów, w tym jakie elementy powinno zawierać zobowiązanie do udostępnienia zasobów, które wykonawca przedłoży zamawiającemu w przetargu publicznym.

12. ART. 128 PZP, CZYLI ZASADY UZUPEŁNIENIA LUB WYJAŚNIANIA DOKUMENTÓW - na gruncie PZP wykonawca zasadniczo ma szansę na uzupełnienie lub wyjaśnienie składanych przez siebie dokumentów w przetargu publicznym. Zamawiający kierując swoje wezwanie do wykonawcy opiera zazwyczaj na ww. artykule. Co ważne, uzupełnienie dokumentów przez wykonawcę może być jednokrotne - jest to jedna z wielu zasad, których nie znajdziecie w PZP. Więcej o tej i innych niepisanych zasadach na gruncie stosowania PZP znajdziecie w naszym wcześniejszym wpisie pt. "9 najważniejszych niepisanych zasad, bez których ani rusz w przetargu publicznym".

13. ART. 134 PZP, CZYLI SPECYFIKACJA WARUNKÓW ZAMÓWIENIA - w artykule tym znajdziecie katalog elementów, które musi zawierać najważniejszy dokument w postępowaniu (w tzw. przetargach unijnych czyli tych o większych wartościach, w większości z trybów udzielania zamówień), tj. specyfikacja warunków zamówienia (SWZ). Co ważne, po upływie terminu składania ofert zamawiający będzie związany zasadami opisanymi przez siebie w SWZ, a wszelkie wątpliwości w jej treści będą interpretowane na korzyść wykonawców. Swoistym odpowiednikiem tego artykułu w tzw. przetargach krajowych (czyli tych o mniejszych wartościach), jest art. 281 PZP.

14. ART. 214 PZP, CZYLI ZAMÓWIENIE Z WOLNEJ RĘKI - w artykule tym ustawodawca zawarł zamknięty katalog przesłanek udzielenia zamówienia konkretnemu wykonawcy, tj. w trybie zamówienia z wolnej ręki. Dobra znajomość tego artykułu pozwoli niejednemu zamawiającemu uniknąć konieczności prowadzenia długotrwałego i w praktyce często mało efektywnego postępowania w trybie konkurencyjnym. W skrócie, zawarcie umowy będzie możliwe po zakończeniu negocjacji prowadzonych z jednym, konkretnym i znanym od początku postępowania wykonawcą (w tym trybie nie ma zarówno konkurencji, jak i jakichkolwiek ofert).

15. ART. 223 PZP, CZYLI WYJAŚNIANIE I POPRAWIANIE OFERTY - jest to kluczowy artykuł z perspektywy "ratowania" ofert, tj. unikania konieczności odrzucania ofert z powodu błędnej interpretacji treści oferty przez zamawiającego lub z powodu błahych niezamierzonych błędów (omyłek) w treści oferty. Co ważne, stosowanie tego artykułu jest obowiązkiem, a nie uprawnieniem zamawiającego. Więcej o poprawianiu omyłek znajdziecie w naszym wcześniejszym wpisie pt. "10 przetargowych przykazań wykonawcy - POPRAWIANIE OMYŁEK W OFERCIE CZYLI OSTATNIA DESKA RATUNKU DLA WYKONAWCY".

16. ART. 224 PZP, CZYLI RAŻĄCO NISKA CENA - w tym artykule znajdziecie wiele przydatnych informacji na temat badania ofert pod kątem podejrzenia wystąpienia w nich rażąco niskiej ceny. Brak znajomości tego przepisu może mieć bardzo dotkliwe konsekwencje dla wykonawcy, bo pomimo zaoferowania realnej - z jego perspektywy - ceny (lub kosztu), jego oferta zostanie wyeliminowana, tj. odrzucona. Więcej o rażąco niskiej cenie znajdziecie w naszym wcześniejszym wpisie pt. "10 przetargowych przykazań wykonawcy - RAŻĄCO NISKA CENA".

17. ART. 226 PZP, CZYLI PRZESŁANKI ODRZUCENIA OFERTY - ten artykuł zawiera katalog okoliczności, których zaistnienie spotka się z przykrą konsekwencją dla wykonawcy, tj. odrzuceniem jego oferty. W praktyce, w postępowaniach bardzo często wykorzystuje się zwłaszcza przesłanki odrzucenia oferty z art. 226 ust. 1 pkt 2, 5, 8 i 12 PZP i to z nimi w pierwszej kolejności warto się zapoznać.

18. ART. 432 PZP, CZYLI UMOWA W FORMIE PISEMNEJ POD RYGOREM NIEWAŻNOŚCI - artykuł ten, pomimo swojej małej objętości, ma niebagatelne znaczenie, bo stanowi istotne odstępstwo od cywilnoprawnej zasady swobody umów. Ustawodawca narzucił zamawiającym i wykonawcom obowiązek zawierania umowy w formie pisemnej (czyli w postaci papierowej z podpisami odręcznymi). Oczywiście dopuszczalne jest również zawieranie umów w formie elektronicznej (czyli w postaci elektronicznej z podpisami kwalifikowanymi), zgodnie z art. 78(1) Kodeksu cywilnego (stosowanym w związku z odesłaniem z ww. art. 8 PZP). Warto pamiętać o tym, że ww. wymóg co do formy umowy dotyczy również aneksów. Bez dochowania ww. wymagań co do formy, umowa (aneks) na gruncie PZP po prostu nie istnieje.

19. ART. 455 PZP, CZYLI PRZESŁANKI ZMIANY UMOWY ZAWARTEJ NA GRUNCIE PZP - w artykule tym znajdziecie kolejne ważne odstępstwo od cywilnoprawnej zasady swobody umów, a mianowicie ustawodawca zdefiniował w nim katalog okoliczności, które umożliwiają istotną zmianę umowy w sprawie zamówienia publicznego. Jeśli realizujecie umowy zawarte na gruncie PZP, ten artykuł powinien być waszą podstawową lekturą. Więcej informacji na temat tego i innych artykułów dotyczących umowy znajdziecie w naszej wcześniejszej publikacji pt. "Nowe Prawo Zamówień Publicznych (PZP) w pytaniach i odpowiedziach".

20. ART. 515 PZP, CZYLI TERMINY WNIESIENIA ODWOŁANIA - artykuł ten jest istotny co najmniej z kilku powodów. Po pierwsze, każda czynność lub zaniechanie zamawiającego może być przedmiotem odwołania wnoszonego przez wykonawcę do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej. Po drugie, terminy na wniesienie odwołania są bardzo krótkie (od 5 do 15 dni, w zależności od rodzaju zamówienia i wartości przetargu publicznego). Po trzecie, terminy na gruncie PZP mają charakter zawity, a zatem ich niedotrzymanie nie będzie podlegać przywróceniu, a odwołanie będzie po prostu podlegać odrzuceniu (co wiąże się ze stratą całego wniesionego wpisu od odwołania, tj. od 7,5 do 20 tys. złotych). Więcej informacji na temat odwołań, w tym jakich błędów unikać przy ich wnoszeniu, znajdziecie w naszej wcześniejszej publikacji pt. "10 przetargowych przykazań wykonawcy - JAK PRZEGRAĆ ODWOŁANIE W KIO?".

Mamy nadzieję, że powyższa lista okaże się być przydatna w Waszej codziennej pracy.

Jednocześnie serdecznie zachęcamy do lektury naszych innych publikacji, a zwłaszcza tej pt. "Jak wystartować w przetargu publicznym? Poradnik z PZP".